ابتدا بهتر است مطمئن شویم با مفهوم ضمایر در زبان فارسی، آشنا هستید. به کلماتی که جانشین اسم می شوند و برای اشاره استفاده می شوند، ضمیر می گویند. مهم ترین ضمایر، من، تو، او، ما، شما، آن ها، این، آن‌ هستند.  در زبان عربی نیز همچون زبان فارسی ضمایر وجود دارند. اما تفاوت زیادی بین ضمایر در عربی و ضمایر در فارسی وجود دارد.

تفاوت ضمایر در عربی با ضمایر در فارسی

اولین تفاوت به موضوع مونث و مذکر بودن بر می گردد. یعنی ما در زبان فارسی برایمان اهمیت ندارد، آن شخص دختر است یا پسر. به هر حال بخواهیم اشاره کنیم می گوییم “او”. اما در زبان عربی همچون زبان انگلیسی در ضمیر دختر و پسر تفاوت قائل هستند.

یک تفاوت مهم دیگر بین ضمایر عربی و فارسی این است که ما در زبان فارسی فرقی بین دو نفر و چند نفر قائل نیستیم. یعنی اگر بخواهیم به دو نفر اشاره کنیم هم می گوییم “آن ها” به 100 نفر هم بخواهیم اشاره کنیم می گوییم “آن ها”. اما در زبان عربی دو نفر را از باقی جمع ها جدا می کنند.

ضمایر منفصل و متصل

ضمایر در حالت کلی به دو دسته منفصل و متصل تقسیم می شوند. ضمایر منفصل، ضمایری هستند که به تنهایی در جمله به کار می روند. در زبان فارسی، ضمایر من، تو، او و … ضمایر منفصل هستند. اما ضمایر متصل، ضمایری هستند که به کلمات دیگر وصل می شوند. در زبان فارسی در کلمه “کتابم”، “م” چسبیده به کتاب، یک ضمیر متصل است.

در ادامه در قالب یک جدول سعی کرده ایم تمامی این توضیحات را به خوبی در آن بگنجانیم.

جدول ضمایر در عربی و فارسی

ضمیر ضمیر فارسی عربی برای مونث عربی برای مذکر
اول شخص مفرد من اَنا (متکلم وحده) اَنا (متکلم وحده)
دوم شخص مفرد تو اَنتِ (مفرد مونث مخاطب) اَنتَ (مفرد مذکر مخاطب)
سوم شخص مفرد او هی (مفرد مونث غایب) هُوَ (مفرد مذکر غایب)
اول شخص جمع ما نَحنُ (متکلم مع الغیر) نَحنُ (متکلم مع الغیر)
دوم شخص جمع شما أنتُنَّ (جمع مونث مخاطب) أنتُم (جمع مذکر مخاطب)
شما (دو نفر) أنتُما (مونث مخاطب) أنتُما (مذکر مخاطب)
سوم شخص جمع آن ها هُنَّ (جمع مونث غایب) هُم (جمع مذکر غایب)
آن ها (دو نفر) هُما (مونث غایب) هُما (مذکر غایب)

جزئیات انواع ضمیر

ضمیرها انواع مختلف دارند که در ادامه به توضیح کامل هر یک خواهیم پرداخت.

ضمایر فاعلی

ضمایر فاعلی یا همان ضمایر متصل مرفوعی، ضمایری هستند که در قالب صرف فعل به همراه فعل می آیند و نقش فاعل می گیرند. ضمایر فاعلی متصل عبارتند از (ا-و-ن-ت-تما-تم-ت-تما-تن-ت- ی- نا). برای اینکه با انواع فعل در عربی آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مطلب افعال در عربی را مطالعه کنید.

پکیج عربی جامع کنکور

ضمایر مفعولی

ضمایر مفعولی 2 نوع هستند. ضمایر متصل مفعولی و ضمایر منفصل مفعولی. ضمایر متصل مفعولی، در جمله تقش مفعول دارند و به فعل اضافه می شوند. ضمایر متصل مفعولی به ترتیب زیر هستند.

ه ،  ـه/هُما/هُم (برای مذکر غایب)

ها/هُما/هُنّ (برای مؤنث غایب )

كَ/كُما/ كُم (برای مذکر مخاطب)

كِ/كُما/ كُنَّ ( برای مؤنث مخاطب)

ي  (برای متکلم وحده )

نا (برای متکلم مع الغیر )

ضمایر منفصل عربی نیز به شرح زیر هستند:

ایاه / ایاهم / ایاهم / ایاها / ایاهما / ایاهنّ / ایاک / ایاکما / ایاکم / ایاک / ایاکما / ایاکنّ / ایایّ / ایانا

ضمایر ملکی

ضمایر ملکی در زبان فارسی به این شکل هستند: کتابم (م در نقش ضمیر ملکی است). در زبان عربی هم برای مالکیت یک اسم از ضمیر ملکی استفاده می شود. ضمایر ملکی به اسم ها می چسبند. به جدول زیر دقت کنید.

فارسی مذکر مونث ضمیر ملکی مذکر / ضمیر ملکی مونث
مدادم قلمی قلمی ی
مدادت قلمکَ قلمکِ کَ / کِ
مدادش قلمه قلمها ه / ها
مدادمان قلمنا قلمنا نا
مدادتان قلمکما قلمکما کما
مدادشان قلمهم قلمهن هم / هن
مداد آن دو نفر قلمهما قلمهما هما
مداد شما دو نفر قلمکما قلمکما کما

البته این ضمایر به حروف جر هم می چسبند که در این حالت ، نقش «مجرور به حرف جر » دارند.

علیک / منک / الیک

سخن آخر

در این مطلب سعی کردیم بطور کامل مبحث ضمایر در عربی را به شما دانش آموزان عزیز آموزش دهیم. امیدواریم برای شما مفید بوده باشد. در رابطه با ضمایر نکات مختلفی وجود دارد، یکی از این نکات، هماهنگی با اجزای جمله است. ما در یک مطلب دیگر در وبسایت آکادمی عربی، بطور مفصل این موضوع را توضیح داده ایم. برای مطالعه آن مطلب بر روی هماهنگی ضمیر با اجزای جمله کلیک کنید. اگر در رابطه با ضمیر سوالی داشتید، حتما در قسمت کامنت ها با ما در میان بگذارید. در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ خواهیم داد.

در ویدئویی که در این قسمت برای شما قرار داده شده است، می‌توانید بخشی از آموزش مربوط به مبحث ضمایر، از پکیج عربی جامع کنکور استاد مهدی ترابی را مشاهده کنید.